Helena Jansz in gesprek met fotograaf Erwin Olaf in het MMKA te Arnhem

 

Regressive

 

 

Erwin Olaf schept beelden die ogenschijnlijk in een andere tijd spelen, maar waarin de realiteit een onderliggende rol heeft. Laat je verrassen, of zoals Erwin Olaf zelf zegt: “laat het een beleving zijn en wordt onderdeel van het geheel”

 

MMKA

Het gastvrije MMKA is een museum waar je op je gemak doorheen wandelt. Het museum richt zich van oudsher op het realisme in de beeldende kunst waar directeur Hedwig Saam dwarsverbanden met eigentijdse kunstenaars weet te vinden. Tot 1920 werd het pand gebruikt als herensociëteit voor uit Indië gerepatrieerde suikerplanters. Het beeld van de heren met hun kop goudkleurige thee in handen is allang vervlogen en nu kun je er genieten van kunst en het prachtige uitzicht over de Rijn. Het werk krijgt de ruimte die het verdient en na afloop strijk je neer in het museumcafé en geniet je van verse heerlijkheden. Zo, dit was even een locatieschets en dan ga ik nu de lezer een beetje opjagen, want dit schrijven gaat natuurlijk over fotograaf Erwin Olaf en zijn tentoonstelling is nog maar tot de 27ste januari te zien. Ik zou zeggen plan een dag, schrap desnoods wat afspraken, ga naar Arnhem en pak de tentoonstelling In de schaduw van morgen, van neorealistische schilders uit de bange jaren dertig, erbij. Het neorealisme heeft invloed uitgeoefend op Erwin Olaf’s laatste fotoserie Berlin.

 

Interbellum

Het werk van Erwin Olaf beweegt zich op het geënsceneerde aspect van de documentaire fotografie, maar de fotograaf ziet zichzelf ook als volksfotograaf. Voorheen was zijn focus steevast op New York gericht, maar Olaf liep tegen de westerse kaders op van wat wel en niet mag. “Ik draaide me om en ontdekte dat de Russen en de Duitsers veel vrijer over het lichaam en de waardering voor de beeldende kunst denken.” Vorig jaar heeft Erwin Olaf de Johannes Vermeerprijs voor zijn hele oeuvre (vrije fotografie, video, modefotografie, reclame en museale projecten) ontvangen. Met deze prijs ging hij naar Berlijn om daar met het thema interbellum aan de slag te gaan. Het resulteerde in de serie Berlin.

 

 “Het eerste beeld dat opkwam was een clown op een duikplank” 

 

Berlijn

“Ik wilde naar buiten, ik liep tegen de muren van mijn studio op. Toen ik de locatie gevonden had ben ik op de bank gaan liggen en het eerste wat als droombeeld naar boven zou komen wilde ik uitvoeren. Daar zit weinig logica in, maar ik vind het leuk om de werkelijkheid naar mijn hand te zetten. Ook wilde ik iets met het gegeven interbellum doen.” Thema’s zijn een belangrijke factor binnen het ontstaan van Erwin Olafs werk. “Wachtend op een vliegveld besefte ik hoeveel ruimte kinderen tegenwoordig hebben, niemand corrigeert meer.” Dit gegeven werkte Olaf uit tot het thema: de macht van het kind. Tegelijkertijd staat het kind symbool voor de onwetende. Een heel persoonlijk thema heeft te maken met Erwin’s longemfyseem. “In Berlijn moest ik trap op en trap af en zo zijn trappen een verbindend element binnen de serie geworden.”

 

“Het beeld is spontaan gegroeid op de setting. Ik geef een kader aan en daarin moet het gebeuren, in dit geval was het een kader van twee decors. Over de eerste shots was ik niet tevreden, maar uiteindelijk ontstond het idee van een familiegeheim.” 

 

 

Sleutelgat

De installatie Keyhole ontstond tijdens de fotoshoot. Het oorspronkelijke decor dekte niet de lading waar Erwin naar zocht. De Keyhole gaat over schaamte en vernedering en is gesitueerd in de jaren twintig. Het driedimensionale werk heeft op beide koppen een gesloten deur. In tien vensters zijn portretten te zien die op zich al een verhaal oproepen. Neem plaats op een van de klaarstaande stoelen, gluur door het sleutelgat en laat je verassen. Het MMKA kocht de installatie aan. De Keyhole (2011)en de fotoserie Berlin (2012), hebben beide hun première in Nederland. Tevens is de fotoserie Dusk & Dawn (2009) te zien. 

 

“Wat ik zelf als mijn toekomst zie is dat er in iedere ruimte ook een driedimensionaal object staat waarbij de bezoeker onderdeel van het kunstwerk wordt en waardoor mijn fotografie een beleving wordt. Bij de installatie Keyhole is dat gelukt.”