Helena Jansz in gesprek met Marieke van der Velden

 

Dialoog via denkbeelden

Fotografe met een missie

 

“Ik denk dat de waarheid veel harder aankomt als je herkenning vindt. Ik wil een serie maken die nuances laat zien. Beelden waarin jij en ik elkaar herkennen. Ik probeer de realiteit dichterbij te halen, de antwoorden heb ik niet, maar de serie is minder lief bedoeld dan dat hij eruitziet” 

 

Fotografe Marieke van der Velden ontmoette ik voor het  eerst in 2011 tijdens De Dag van de Fotografie in pakhuis de Zwijger te Amsterdam waar zij een lezing gaf. Een stralende persoonlijkheid die ongecompliceerd en met een flinke dosis humor haar publiek verraste met anekdotes over de “uitgehobbyde oom” die een complete doka uitrusting op haar stoep achterliet tot het bloedserieuze werk in oorlogsgebieden.

Twee jaar later, op een zaterdagmorgen in maart landt Marieke van der Velden op Schiphol om anderhalf uur later kordaat café Spek in Amsterdam binnen te wandelen, waar ik haar opwacht. We zoeken een rustige plek en het gesprek is al begonnen voor we goed en wel zitten. 

 

Je komt nu aanvliegen vanuit …

- Atlanta.

Plan je altijd zo strak?

- Ja, ik plan heel strak, maar ook, omdat ik dinsdag naar Kabul ga. 

Ik las op je blog dat je van de sneeuw in de zon terechtkwam

- Ik begon in Atlanta om te fotograferen, daar was het vijf graden, daarna moest ik naar Rio de Janeiro waar het vijfendertig graden was. Gister om deze tijd fotografeerde ik nog in Chicago en daarna moest ik weer terug naar Atlanta.

 

Fotofestival Naarden

Er is geen spoortje moeheid bij Marieke te bespeuren. De fotografe kijkt er naar uit om na het interview haar beelden uit te zoeken en te bewerken, want de opdracht moet maandag af. Ze zit aardig op haar praatstoel en drinkt ondertussen rustig van haar cappuccino. Via een omweg komen we bij het fotofestival Naarden waarvoor zij geselecteerd is n.a.v. haar serie Bagdad uit 2011. Hoofdcurator Feiko Koster benaderde haar in de herfst en vroeg of ze misschien plannen had. Naast commerciële opdrachten initieert Marieke eigen projecten. Al lange tijd staat Afghanistan als uitdaging op haar lijstje:. 

 

“Je kunt in Afghanistan niet zomaar een vrouw op straat aanspreken en fotograferen” 

 

Je hebt eerder een serie in Afghanistan gemaakt

- Ja, dat was met Unicef, het ging over meisjesonderwijs. Ik was totaal flabbergasted, omdat ik dacht dat ik in een land terecht zou komen met alleen maar boerka’s en vrouwen die niets mochten zeggen, maar ik ontmoette juist vrouwen die hun mannetje stonden. Dat was in de hoofdstad, dat is anders dan op het platteland, maar ik vond deze vrouwen zo interessant dat ik terug wilde. Inmiddels is er een half jaar voorbereiding aan vooraf gegaan, contacten zijn gelegd en de reis en het hotel geboekt. In en om Kabul ga ik vijfentwintig vrouwen op hun favoriete plek fotograferen en ik wil ze twee vragen stellen.

 

“Ik ga hen vragen waarom dit hun favoriete plek is en wat zij vinden wat de wereld zou moeten weten”

 

Hoe vind je deze vrouwen?

- Via een fixer, een tussenpersoon die ook gids is. Hij kent de stad, de regio, hij heeft een auto, hij weet waar het veilig is en hij spreekt Engels. Veel productiewerk doe ik met hem samen, hij heeft contacten, kent organisaties en maakt de afspraken. Ik vraag hem b.v. te zoeken naar een vrouwelijk hoofd van een school, een nieuwspresentatrice of een moeder van drie kinderen. Hij belt ze op en brengt me er heen. Maar ik heb in Nederland ook contacten met Afghanen. Vanmorgen kreeg ik een mailtje van iemand die een meisje op de universiteit in Kabul kent en ik kan met haar mee naar de vrouwentuin …

 

Vrouwentuin dat klinkt mooi …

- Ja, ik heb foto’s gezien en er zijn veel bloemen. Ik hoop daar andere vrouwen te leren kennen om mee in gesprek te komen en die op hun favoriete plek te mogen fotograferen. 

 

Angst

Het gaat Marieke niet alleen om een mooie beelden. Achter haar motivatie ligt een diepere drijfveer waarmee ze veel mensen hoopt te bereiken. Haar plan om naar Afghanistan te gaan roept vaak angst op en mensen vragen haar hoe ze het durft, want straks wordt ze beschoten of wordt ze slachtoffer van een bomaanslag. 

- Ik denk dan, ###, mensen leven daar al jaren in en hún wordt niets gevraagd. Hier in Nederland praten we veel over Afghanistan en Irak, omdat ons kabinet daar een leger heeft zitten, maar wij denken voornamelijk vanuit angst. Ons beeld is dat daar alleen maar terroristen wonen.

 

“Er wonen daar ook mensen die gewoon een buurvrouw hebben die ze aardig vinden”

 

Wat wil je met je beelden bereiken?

- Ik wil weten hoe het werkelijk met vrouwen in Afghanistan gaat. Door de favoriete plekken van vrouwen te fotograferen denk ik daar achter te kunnen komen. Als ik vijfentwintig foto’s heb van gesluierde vrouwen in hun keuken, die niet in beeld willen, dan weet ik hoe het met de vrouwen daar gaat ... maar als ik een vrouw boven op een berg, lekker met haar haren in de wind kan fotograferen, dan weet ik ook hoe het met de vrouwen van Afghanistan gaat. En alles daar tussenin. 

 

Dialoog

Marieke wil een dialoog op gang brengen tussen twee culturen die denkbeelden over elkaar hebben, maar niet met elkaar in gesprek gaan. Door haar serie hoopt zij dat wij anders naar elkaar gaan kijken.

 

 

Afplakken Hasselblad

De reportage maakt Marieke met de digitale Hasselblad H4D met 31 megapixels. Nieuw voor haar, want tot nu toe heeft ze analoog gewerkt. Filmpjes ontwikkelen en inscannen hoeft niet meer, maar helaas het beeldformaat is 6 x 4,5 cm. De fotografe denkt vierkant en kan zich niet voorstellen om ineens langwerpige beelden te maken en dus lost ze dit op door de zoeker af te plakken. 

 

Places in Kabul is een eigen initiatief en wordt mede ondersteund door Stichting Sem Presser Archief. Achter de schermen maakt vriend Philip een documentaire over het project.

 

Voor meer informatie: www.mariekevandervelden.com